Şehr-i İstanbul’da Kayıklar ve Kadınlar

 

Osmanlı Devleti’nin payitaht şehri, dünyaya yön veren kentlerin merkezi, oryantalistlerin gizemli şehri İstanbul’da sosyal hayat her zaman canlılığını korumuş, insan manzaraları her zaman araştırmacıların ilgisini çekmiştir. Eski İstanbul’un gündelik yaşamında hanımların yeri bir başka yansımaktadır.

Ağaçların gölgesinde bir şehir…

İstanbul’un Ağaçları

Bilmem farkında mısınız; İstanbul artık daha ziyade yeşil, daha çok ağaçlı. Çeyrek yüzyıl öncesinin Boğaziçi sırtlarını hatırlıyorum, neredeyse baştan sona çıplak tepeler silsilesi idi.
Şimdi binalarla dolu, ama ağaçlarla da dolu. Boğaziçi’nde ağaçlar, çeşitli sebeplere bağlı olarak hep böyle belli aralıklarla bir var, bir yok olmuş, İstanbullular bazen çıplak tepelere bakmış, bazen yeşil yamaçları seyre dalmışlardır.

Bir Zamanlar Saraylarda Yaşardı Kuşlar

Güzel sıfatları ile “cennet kuşu”, “melek” gibi tabirler edinen kuşlar, çoğu zaman efsanelerin başrolü, kutsiyetin ince ifadesi olmuşlardır. Kuşlarla güzel dostluklar kuran ecdadımız ise kuşları koruyup gözeten vakıflar kurmuş, onlara barınacakları evler yapmışlardır. Hatta sadece evler de değil, köşkler, saraylar… Günümüzde bu evlere ne yazık ki yenileri eklenmiyor. Var olanların çoğu da yok olma tehlikesiyle karşı karşıya…

Şehr-i İstanbul ve İnsanlar

İstanbul’u romanlardan tanıdım önceleri… “Çamlıcadaki Eniştemiz”, “Fatih Harbiye”, “Çalıkuşu”… Sonra filmlerden… Filmlerin o boğaz manzaralarından, neon ışıklarıyla süslü sahnelerinden… Benim için büyülü bir dünya idi. İlk lise yıllarındaki bir gezi vesilesiyle ayak bastım İstanbul’a.. Hey gidi günler hey. Ne kadar da farklı bir dünya idi. Niye hatırlattım bu günleri.

Efendim geçtiğimiz günlerde güzide bir mecliste Prof. Dr. Uğur Derman Beyefendinin “İstanbul Adabı” isimli bir konuşmasına şahit oldum da onun için. İstanbul beyefendisi, İstanbul hanımefendisi deyimlerinin romanlarda kaldığını zannediyordum. Halbuki Prof. Dr. Uğur Derman’ı dinlediğimde daha doğrusu gördüğümde hiç de böyle olmadığını gördüm. Hani klasik bir deyim vardır; “Aşk anlatılmaz, yaşanır.” Diye. Müsadenizle ben de diyorum ki; “İstanbul beyefendiliği ve İstanbul hanımefendiliği anlatılmaz yaşanır.”

İstanbul’u sevmezse gönül…

İstanbul… İstanbul’um… Bizans’ım, Konstantinapolis’im, Dersaadet’im, İslambol’um, Asitane’m… Güzel İstanbul’um. Kentini tanıt diyorlar. Seni nasıl anlatayım?

Bir kent, özellikle senin gibi sadece adlarıyla bile binlerce yılın tarihini, kültürünü çağrıştıran, tarihiyle, kültürüyle, doğal güzellikleriyle, konumuyla talihin cömert davrandığı bir kent anlatılamaz. Yaşanır, hissedilir, solunur, koklanır. Dinlenir, özlenir. Şairler kenti İstanbul, belki ancak bağrından çıkan şairlerce, ediplerce dillendirilebilir. Sen, Piyer Loti’de, Haliç’e bakarak içilen bir bardak demli çaysın. Eyüp Sultan’ı yeniden berraklaşmaya başlayan Altın Boynuz’u, karşı kıyıda vızır vızır işleyen arabaları, koşuşturan insanları seyrederken hemen ayaklarının dibinde ölümün daha başka, daha yumuşak bir çehre takındığı kentsin.

“Ahiret o kadar yakın ki seyredilen manzarada o kadar komşu ki dünyayla duvar yok arasında. Geçersin bir adım atsan, birinden diğerine”

Aziz İstanbul

Aslında korkuyordum senden. Öylesine asil, öylesine güzel ve öylesine gösterişliydin ki, yanında varlık gösteremiyor, küçülüyor ve yok oluyordum. Tüm bunlar bir yana da asıl sorun, yürürken gururun düşse eğilip almayacak kadar mağrur oluşundu. Her zaman, her yerde seninleydik oysa ama sen bir kez olsun göz ucuyla bile bakmadın bana. Oynuyor muydun benimle, yoksa ben aşklarından birimiydim? Yeterince eğlendin mi peki? Ben yorgun ve ürkek adımlarla, aklım fikrim sende kaldırımlarını arşınlarken, hemen yanı başımda sen, o güzel dudaklarını gerip kıs kıs gülüyor muydun bana?